تبلیغات
خاک - * حقایقی در خصوص گرد و خاک
* توجه !! کاربر گرامی ، خوش آمدید !! مرورگرهای قدیمی مانند اینترنت اکسپلورر مشکلاتی برای دیدن مطالب دارند . لطفا از مرورگرهای جدیدتر استفاده کنید*
خاک

درباره وبلاگ

آسمان آبی وطنم را میخواهم
همان که گرد و غبار نداشت.......

mahdikhajavi_iran@yahoo.com
مدیر وبلاگ : مهدی خواجوی

آخرین موضوع ها

بایگانی (آرشیو)

صفحات جانبی

← آمار وبلاگ خاک

  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • کل بازدید :

* حقایقی در خصوص گرد و خاک

این مطلب بسیار جالب برگرفته از سایت شخصی جناب آقای مهندس علیرضا رشنو میباشد که تا به حال سه قسمت از آنرادر سایت خود ارائه کرده اند .ضمن تشکر از ایشان ، در اینجا هر سه قسمت بصورت یکجا ارائه میشود .

همانطور که در مطالب قبلی ذکر شده  زمینه پاسخگویی به سوالات شما  بصورت کاملا علمی توسط ایشون فراهم شده و میتوانید سوالات خود را مطرح و پاسخ را دریافت نمایید . ( لینک شده در بخش خدمات همین وبلاگ )

 

بسم الله الرحمن الرحیم

دانایی حق مردم است

حقایقی در خصوص گرد و خاک قسمت اول :

نزدیک به پنج سال است استان خوزستان و به خصوص دزفول در گیر پدیده ای شوم به نام ریز گرد است ، عاملی که زندگی در این شهرستان را به شدت تحت تاثیر خود قرار داده است و سال به سال بر شدت آن افزوده می شود و با توجه به تلاش مسئولین تاکنون از بار مشکل کاسته نشده است

سالهاست که در این باره سخن گفته می شود ، وبلاگ راه اندازی می گردد ، خبر پخش می شود اما هیچکدام اطلاعات درستی به مردم نمی دهد ، چون هیچکدام از این سخنها کارشناسانه نیست و هنوز هیچ ارگانی ( محیط زیست ، منابع طبیعی ، هواشناسی ، استانداری ، فرمانداری ، شهرداری و ... ) مسئولیت تحقیق مستقل و ارائه راهکار برای رفع این مشکل را بر عهده نگرفته است

اما از آنجا که آگاهی حق مردم است و من که با توجه به موقعیت شغلی خود اطلاعات بسیاری در خصوص ریز گرد دارم بر آنم تا اطلاعات درستی را در اختیار همشهریانم قرار دهم ، باشد تا با افزایش آگاهی ما از پدیده ی ریز گرد ، برخوردی منطقی با وضعیت موجود داشته باشیم و خطرات احتمالی زندگی با این پدیده  را به حداقل برسانیم

چرا از چند سال گذشته گرد و خاک ( ریز گرد ) با این حجم عظیم مرتب وارد خوزستان می شود ؟

این سئوالی است که از هرکس بپرسی پاسخ می دهد :

چون مالچ پاشی نمی شود ، این حرفی کاملا غیر کارشناسی و ناپخته است و اولین بار باید توسط اشخاصی بر سر زبانها افتاده باشد که از دور شنیده اند که مثلا اداره منابع طبیعی فلان استان برای مهار بیابان در اطراف فلان روستا صد کیلومتر مالچ پاشی انجام داده و اقدام به کشت نهال کرده است

صد کیلومتر کجا منطقه ای به وسعت جنوب ایران ، کل عراق ، کل کویت ، کل عربستان ، قسمتی از سوریه و قسمتی از شمال قاره افریقا کجا ؟

عامل ایجاد گرد و خاک با این وسعت در منطقه چیست ؟

دو عامل باعث شده است ، منطقه ای وسیع شامل عراق ، کویت ، عربستان ، اردن ، عمان ، شمال افریقا و جنوب ایران مستعد ایجاد گرد و خاک شود

1 ) عامل طبیعی

2 ) عامل انسانی

عامل طبیعی به چند بخش قابل تقسیم است که مهمترین آنها را می توان به صورت زیر خلاصه کرد :

چرخه عمومی جو در مقیاس بزرگ ( عمومی )

سیکل یا دوره بازگشت پدیده های جوی در مقیاس منطقه ای

گرم شدن دمای زمین

چرخه عمومی جو یعنی چه ؟ شاید در برنامه های مستند دیده باشید که در بیابانهای خشک افریقا ، امریکا و حتی در بیابانهای ایران نشانه های زندگی انسان را پیدا کرده اند ، سنگهای تراشیده ، ابزار و از این قبیل چیزها این نشان می دهد که این بیابانها روزگاری جنگل و مرتع بوده است

و در چرخه عمومی جو که ناشی از زاویه تمایل زمین در چرخش به دور خورشید است و جابجایی قاره ها در مدت زمانهای بسیار طولانی دریاهایی به اقیانوس تبدیل شده است

اقیانوسهایی خشک شده و جنگلهایی تبدیل به بیابان شده است ، این چرخه هنوز هم در طبیعت در حال رخ دادن است با کندی خاص خود اما پیش رونده

حرف و حدیثهایی است که خبر از حرکت کند خاورمیانه به سوی بیابان شدن می دهد البته دست انسان هم در این میان بسیار فعال در حال عمل است که در جای خود توضیح داده خواهد شد

ساده بگویم نشانه حرکت به سمت بیابان تغیر نوع بارندگی از پوششی به جوششی است

یادتان هست 15 تا 20 سال پیش در دزفول گاهی بارندگی یک هفته طول می کشید و در این مدت آسمان همیشه ابری بود در چند سال گذشته به بارندگیها توجه کرده اید که بیش از چند ساعت دوام نمی آورد و بعد آسمان باز می شود درست مثل بارش در کویر

سیکل یا دوره بازگشت پدیده های جوی در مقیاس منطقه ای : می گویند سیکل یا دوره بازگشت تر سالی یا خشک سالی معمولا 3 ، 7 یا 11 ساله است

یعنی بعد از 3 سال بارندگی خوب ، سه سال باران کم خواهد بارید و به این صورت می توان نمودارهای دوره بازگشت را حساب کرد نزدیک به 10 سال است سیکل منطقه ای پدیده های جوی خشکسالی را نشان می دهد ، ما در این 10 سال شاهد خشکسالی پیدا ( عدم بارش کافی ) و خشکسالی پنهان ( بارش در زمان یا مکان نامناسب ) بوده ایم که این مسئله باعث مشکلات بسیاری در منطقه شده است

گرم شدن دمای زمین : گرم شدن دمای زمین باعث آشفتگی چرخش عمومی جو شده است ، بارش های شدید چند سال اخیر که در کشورهای چین و هند و پاکستان رخداده و سیل هایی که به راه افتاده است

خشکسالی هایی که در ایران و عراق و افریقا پیش آمده است ، نشان می دهد که سیکل عمومی چرخش جو دچار آشفتگی شده و روند منظم گذشته را ندارد

اینها دلایل طبیعی است که باعث خشک شدن بیش از حد منطقه ، ایجاد تغییرات فشار و تشکیل توده های ریز گرد شده است

فراموش نکنیم که عوامل بیان شده ، یک روزه ایجاد نشده و سالیان درازی است که آهسته و خزنده پیش رفته و نتیجه آن در این چند سال در حال بروز است

حقایقی در خصوص گرد و خاک قسمت دوم :

در ادامه بحث عوامل ایجاد ریزگردهای چند سال اخیر آنهم با این وسعت در این قسمت دلایل انسانی این پدید بررسی خواهد شد

از دلایل انسانی ایجاد ریزگرد می توان به این موارد اشاره کرد :

الف ) جنگ

ب ) تغییر اکوسیستم منطقه

ج ) سد سازی و جنگ آب

د ) سیاست انتقال آب از مناطق پر آب به مناطق کم آب

ح ) اکتشاف نفت

من سعی می کنم تا آنجا که امکان دارد به صورت اختصار هرکدام از این موارد را شرح دهم ، اما قبل از آن و برای روشن تر شدن مسئله باید اطلاعاتی در خصوص خاک بعنوان پیش زمینه ی بحث بیان کنم

خاک حاصلخیز دارای چندین قسمت است :

مواد جامد شامل هوموس ، شن ، رس و غیره ( هوموس به خاک برگ و بقایای تجزیه شده و فضولات حیوانی گفته می شود )

آب که به صورت آزاد و متحرک یا رطوبت خاک وجود دارد

قسمتهای گازی شکل شامل هوای موجود در خاک و گازکربنیک

موجودات زند شامل رستنی ها ، موجودات ذره بینی ، کرم خاکی ، موش و غیره

برای آنکه خاک حاصلخیز باشد باید تمامی این قسمتها با درصدی مشخص وجود داشته باشد ازبین رفتن یک قسمت یا کم و زیاد شدن آن باعث فقر خاک و از بین رفتن حاصلخیزی آن می شود

بعضی از عواملی که باعث نابودی حاصلخیزی خاک می شود عبارتست از :

بیش از حد اسیدی شدن خاک

آتش گرفتن بقایای گیاهی که باعث کاهش مواد آلی می شود

روییدن بیش از حد گیاهان هرز

سفت و سخت شدن زمین

از بین رفتن ماده آلی ( هوموس ) خاک

شور ( قلیایی ) شدن زمین

فرسایش

" برگرفته از کتاب حفاطت خاک تالیف دکتر پرویز کردوانی انتشارات دانشگاه تهران "

اما برگردیم به بحث خودمان

الف ) جنگ : از سی سال پیش تا کنون کشور عراق باعث ایجاد سه جنگ بزرگ در منطقه بوده است و در کنار آن ، جنگ با کردهای عراق و شیعیان جنوب را باید اضافه کرد

در جنگ تحمیلی هشت ساله اکثر نخلستانها و باغات جنوب ایران و شرق و جنوب شرق عراق از بین رفته اند و اکوسیستم منطقه تحت تاثیر قرار گرفته است

( اشاره : انفجارهای مکرر در خاک باعث از بین رفتن هوموس خاک می شود ، موجودات خاکی زی مثل موش و کرم خاکی و ... را یا می کشد یا فراری می دهد ، آتش گرفتن بوته ها و گیاهان باعث شوری خاک می گردد ، همچنین استفاده نامتعارف از مواد شیمیایی در حد وسیع از سوی عراق در جنگ باعث مرگ موجودات ریز خاک زی ، بر هم خوردن تعادل پی هاش خاک ، رسوب این مواد در خاک با ماندگاری بالا و بر هم زدن تعادل بین قسمتهای مختلف خاک در منطقه شده است )

عراق در جنگ با کویت چاههای نفت این کشور را آتش زد ( ابرهای سیاهی که بر اثر دود چاههای نفت کویت دزفول را گرفت یادتان هست ) آلودگی شدید این مسئله بر کل اکوسیستم منطقه تاثیر نامطلوب به جا گذاشت

که خبرهایی بیان شد و حقایقی نیز نادیده رها شد ، بمباران شدید امریکا و متحدانش علیه عراق قسمتهای وسیعی از این کشور را تبدیل به بیابان کرد

امریکا در جنگ اول علیه عراق 940 بمب حامل اورانیوم و 14 هزار توپ و حدود 50 هزار موشك و 88 هزار بمب به سوی مناطق مختلف عراق شلیك كرد كه قدرت تخریبی این بمب‌ها 7 برابر بیش از بمب‌های بكار رفته در دو شهر ژاپنی هیروشیما و ناكازاكی است

( اشاره : امریکا در گلوله های خود از اورانیوم ضعیف شده استفاده می کند و همانگونه که می دانید تشعشعات اورانیوم نه تنها باعث مرگ هر نوع جانداری می گردد بلکه درصد بالای تشعشع این ماده حتی ماشینهای ساخته دست بشر را از کار می اندازد )

و باز هم جنگ دوم امریکا علیه عراق ورود به این کشور و درگیری داخلی با گروههای مختلف مثل القاعده ، شیعیان و غیره که نتیجه ی آن آتش زدن بسیاری نیزار ، خشک کردن بسیاری تالاب و دست بردن در اکوسیستم منطقه از سوی سربازان امریکا برای پیروزی در جنگ بود

امریکا در این جنگ حدود 1750 تن بمب بر این كشور ریخت ، معادل 400 هزار بمب هسته‌ای مشابه آنچه بواسطه آن ناكازاكی بمباران شد و 5.5 برابر بمب‌هایی  كه در سال 1991 در جنگ اول خلیج علیه عراق استفاده شد

( اشاره : امریکا برای اولین بار در عراق از فسفر سفید نیز استفاده کرد ، بمب‌ فسفر سفید این توانایی را دارد که تمام موجودات زنده در منطقه‌ای به شعاع 125 كیلومتر را به هلاكت برساند )

ارتفاع خاک یک و نیم تا دو متر است این سطح نازک در کشوری مثل عراق با این همه فشار بیش از حدِ تحمل بر آن آیا باز هم حاصلخیزیش را حفظ خواهد کرد ، اما این همه ماجرا نیست ....


حقایقی در خصوص گرد و خاک قسمت سوم :

در ادامه بحث چرایی ایجاد ریز گرد ، پس از بیان موارد طبیعی و عامل جنگ از موارد انسانیِ ایجاد گرد و خاک در این قسمت باید در خصوص :

ب ) تغییر اکوسیستم منطقه

ج ) سد سازی و جنگ آب

د ) سیاست انتقال آب از مناطق پر آب به مناطق کم آب

ح ) اکتشاف نفت

سخن گفت ، بهتر است برای جلوگیری از طولانی شدن مبحث و خستگی خواننده به چهار مورد بالا در ارتباط با هم و به صورت کلی اشاره کنم تا در قسمتهای آینده وارد جزئیات بیشتر مسئله ریز گرد که دانستن آن برای خواننده لازم است گردم ، به این تصویر توجه فرمایید:

 

این تصویر جنگلهای موجود در کره زمین را با رنگ سبز نشان می دهد ، همانطور که مشاهده می کنید کشورهایی که محل برداشت ریز گرد هستند ( شامل: ایران ، عراق ، عربستان ، سوریه ، شمال افریقا ) فاقد جنگل به صورت متراکم هستند

این کشورها در نوار بیابانی جنب حاره ای واقع هستند و به علت موقعیت جغرافیایی قرار گرفتنشان دارای بارندگی محدود می باشند پس اکوسیستم این کشورها بسیار شکننده است

درست است این کشورها بخصوص جنوب عراق و جنوب غرب ایران دارای تالاب ها ، دریاچه ها و زمینهای کشاورزی وسیع هستند ولی تمام این موارد وابستگی شدید به آب رودخانه هایی دارد که در آنها جاری است

در ایران رودخانه کارون ، کرخه ، دز و چندین رودخانه کوچک دیگر خوزستان را مشروب می کند و در عراق رودخانه دجله و فرات و چندین رود کوچک شامل : خبور، زاب بزرگ و زاب کوچک و اوزیم زمینهای آن را سیراب می کند ، مسیر رود دجله و فرات را ببینید

 

از مرکز عراق به سمت جنوب به خاطر ارتفاع پست زمین و وجود دو رودخانه دجله و فرات و رودهای کوچک فرعی تالابها و دریاچه های بسیاری ایجاد شده است

همچنین زمینهای کشاورزی زیادی بخصوص در میان دو رود دجله و فرات وجود دارد ، تالابهای عراق بیشتر در جنوب شرق آن یعنی هم مرز با ایران قرار دارند

اقلیم نیمه استوایی و گرم و خشک عراق ، شوری آب دجله و فرات که نمک آن بخصوص در دریاچه بحر الملیحه در جنوب عراق خود را نشان می دهد موقعیتی را ایجاد کرده است که در صورت قطع آب محیط به شدت مستعد خشک شدن و تبدیل به نمکزار شدن می باشد اما ...

ترکیه که در سرچشمه دو رودخانه بزرگ دجله و فرات قرار دارد از چند دهه پیش تا کنون به صورت شدید شروع به ساخت سد کرده است

در حال حاضر 503 سد در ترکیه وجود دارد که 203 سد جزو سدهای بزرگ به شمار می روند ، بخاطر وجود این سدها حقابه عراق از آب ورودی از  5600 متر مکعب در ثانیه به 2000 متر مکعب کاهش پیدا کرده است

جنگهای گذشته عراق و ضعیف شدن حکومت مرکزی توان رویارویی عراق با ترکیه را کم کرده ، مشکلات پیش آمده در سوریه نیز مزید علت شده است تا دولت ترکیه از این فرصت برای ذخیره آب در پشت سدهای خود استفاده کند

این وضعیت باعث ایجاد خشکسالی در سوریه و عراق گردیده است ، سوریه نیز یک یا دو سد در مسیر رود فرات ساخته است که همه این موارد سبب شده است در عراق و در اطراف مسیر رود فرات یعنی حدود 2500 کیلومتر ،حدود 42 تالاب خشک شود

سد سازی ایران در حاشیه غرب و هم مرز با عراق نیز مزید علت شده است تا تالاب بین النهرین با مساحتی بالغ بر 2 میلیون هکتار رو به خشکی برود

کشور عراق در زمان حکومت صدام برای رونق بخشیدن به کشاورزی با حفر کانال سوم و كانال تاج المعارك و ایجاد رودهای فرعی جریان آب باقیمانده در رودخانه های دجله و فرات را به سمت اراضی قابل كشت هدایت نموده بود که باعث خشک شدن تعدادی از تالابها و دریاچه ها گردید

به صورت مستقیم می توان در این خصوص گفت که نهر پنجم یا نهر صدام در شمال بصره باعث خشک شدن هور العظیم گردیده است

ضمن اینکه برای کوچ اجباری شیعیان جنوب به ایران در پایان جنگ تحمیلی با دست بردن در اکوسیستم محلی و خشک کردن تعدادی تالاب برای از بین بردن منبع درآمد مردم محل که عمدتا ماهیگیری و گله داری بود نیز روند خشک شدن تالابها را سرعت بخشید

پس از ورود امریکا به عراق نیز روند خشک کردن تالابها و هورها با رویکرد مبارزه با نیروهای مبارز ادامه پیدا کرد

واگذاری بیش از ۷ هزار هکتار از تالاب هورالعظیم برای اکتشاف نفت در ایران یکی دیگر از خبرهایی است که می تواند نگرانی ما را در خشک شدن کامل و عدم بازگشت وضعیت قبل به این تالاب کامل کند

عمده روند خشک شدن تالابهای عراق از دهه 90 به بعد آغاز شده است ببینید:

 

 عکس ناسا از هورالعظیم

 

عکس بالا هورالعظیم را قبل از سال 2000 نشان می دهد

( قسمت خاکستری پر رنگ وجود آب را نشان می دهد )

 

عکس بالا هورالعظیم را در سال 2009 نشان می دهد

در بررسی ها مشخص شده است بخشی از ریزگردهای ورودی به ایران از عناصر سیلیكاتی است كه از اراضی بیابانی مركزی عراق وارد می شود و یك بخش لجن خشك شده ناشی از تالاب های خشك شده است .

این دو تصویر را با هم مقایسه کنید :

  

تصویر سمت راست محل برداشت ذرات ریز گرد را در سال 1387 نشان می دهد و تصویر سمت چپ محل عبور دو رود دجله و فرات را ، ببینید تمامی ریزگردهای ایجاد شده از اطراف این دو رودخانه است

نتیجه گیری :

برای عادی شدن اوضاع ریزگرد به صورت واقعی و حل کلی مشکل باید کشورهای منطقه بتوانند بر ترکیه فشار وارد آورند تا حقابه عراق را از دو رودخانه دجله و فرات به صورت کامل رعایت کند

تا باز این دو رودخانه پر آب گشته تالابها و دریاچه های کشور عراق به زندگی باز گردد

وضعیت اکوسیستم تالابهایی را که کشور عراق پیش از این در آن دست برده باید به حالت طبیعی برگرداند

زمینهای کشاورزی رها شده در عراق را با فن آوری نوین کشاورزی احیا کرد

ایران اجازه دهد از سدهای حاشیه غرب و جنوب غرب آب بیشتری به کشور عراق وارد شود

برای اکتشاف نفت در تالابها راه حلی پیدا کرد

اجازه داد رودهای مناطق جنوب آب بیشتری را برای کشاورزی و ذخیره آب زیر زمینی به این مناطق بیاورند

این بحث هم شامل ایران می شود که زمینهای ماسه زار ( بیابانی ) خوزستان در حال افزایش است و هم شامل عراق که بیشتر تالابهای آن در جنوب قرار دارد

اگر تمام موارد بیان شده رعایت گردد و وضعیت جوی نیز با بارندگی خوب یاری کند می توان امیدوار بود ظرف چندین سال اوضاع به کلی عادی گردد

اما با توجه به تحولات منطقه آیا این امر در آینده ای نزدیک دست یافتنی است ؟

جستجوی واژه ها

نویسندگان

خدمات

با کلیک "اهواز" وضع هوای نقاط مختلف ایران را جستجو و رویت نمایید

لینکدونی

Online User